Gezamenlijk geluid berekenen: eenvoudig klusje of overlaten aan een expert?

Kan je als bouwkundige het zogeheten gezamenlijke geluid eenvoudig zelf berekenen of is het verstandig dit toch aan een akoestisch adviseur over te laten? “Dat hangt er maar net vanaf”, aldus Frank van Dorresteijn, expert op het gebied van Omgevingsgeluid bij Cauberg Huygen. In dit artikel geeft hij aan in welke gevallen men gerust zelf aan de slag kan met de daarvoor te maken energetische optelling van geluid én wanneer het verstandig is een expert mee te laten kijken.

Auteur: Frank van Dorresteijn

In het Verzamelbesluit Omgevingswet 2022 meende de wetgever de berekening van het gezamenlijke geluid over te laten aan een bouwkundige: “Het energetisch optellen is overigens een eenvoudige berekening die een bouwkundige zelf kan uitvoeren zonder een akoestisch adviseur in te schakelen.”, staat letterlijk in de huidige toelichting van artikel 4.103c van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Dit artikel is onderdeel van de bepalingen over de bescherming tegen geluid van buiten.

Nieuwe dosismaat: het gezamenlijke geluid

Per 1 januari 2024 vormt een nieuwe dosismaat het gezamenlijke geluid, buiten op de gevel, de basis voor het bepalen van de vereiste geluidwering van geluidgevoelige gebouwen (woningen, scholen e.d.). Vóór 1 januari 2024 werd slechts uitgegaan van de luidste geluidbron. Met het gezamenlijke geluid wordt meer dan voorheen rekening gehouden met de samenloop van het geluid door verschillende geluidbronnen.

Artikel 4.103c in het Bbl regelt op welke wijze het gezamenlijke geluid moet worden bepaald, voor zover dat nog niet eerder was berekend en opgenomen in het omgevingsplan, de omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit of het besluit tot vaststelling van geluidproductieplafonds als omgevingswaarden.

Het artikel doelt op de situatie waarin bijvoorbeeld woningen nog onder het oude recht, van vóór 1 januari 2024, planologisch mogelijk waren gemaakt in een bestemmingsplan of een afwijkingsvergunning Wabo, en waarvoor een hogere-waardenbesluit overeenkomstig de Wet geluidhinder was vastgesteld. Een hogere-waardenbesluit stond toe dat er meer geluid door wegen, spoorwegen of industrie op een nieuw woningproject komt dan standaard beoogd.

Tabel – Vastgestelde hogere waarden voor bestemmingsplan Amstelstation e.o.

Verschil gezamenlijk geluid en gecumuleerd geluid

Het gezamenlijke geluid is de energetische optelling van de geluidbijdragen van verschillende geluidbronnen: wegen, spoorwegen, industrie en andere, minder voorkomende geluidbronnen zoals luchtvaart. Een andere dosismaat, het al langer gebruikte gecumuleerde geluid, kent een vergelijkbare energetische optelling, maar daarbij worden de genoemde geluidbijdragen eerst gecorrigeerd naar de mate van hinder ten opzichte van de hinder bij weggeluid. Die tussenstap met hindercorrecties ontbreekt dus bij het gezamenlijke geluid.

De berekening van het gezamenlijke geluid is dus eenvoudiger dan die van het gecumuleerde geluid. En die energetische optelling kan best op het bordje van de bouwkundige worden gelegd, dacht de wetsopsteller.

Beeld: Frank van Dorresteijn

Zelf aan de slag

Als eerste die energetische optelling: de formule ervan staat in artikel 3.26, lid 1 van de Omgevingsregeling. De L’s in de formule staan voor ‘level’ en de logaritme (lg) is een 10-logaritme. Lk staat voor de hogere-waardebijdragen van geluidbronsoorten, hier: de wegen, het spoor of de industrie die in het hogere-waardenbesluit zijn vermeld en waarvoor hogere waarden zijn vastgelegd.

Formule energetische optelling geluidbijdragen

Drie aandachtspunten:

1️⃣ De geluidbijdragen door wegen in het hogere waardenbesluit moeten eerst worden vermeerderd met de zogenaamde aftrek. De hoogte van die aftrek is specifiek geregeld in artikel 3.4 van het inmiddels vervallen, maar nog te raadplegen Reken- en meetvoorschrift geluid 2012, en kan 2, 3, 4 of 5 dB bedragen;

2️⃣ Indien relevant, moet de geluidbijdrage van luchtvaart, te raadplegen via het Geluidregister, in de sommatie worden meegenomen;

3️⃣ Mocht zijn opgevallen dat in het hogere-waardenbesluit de industrielawaaibijdragen in dB(A) zijn uitgedrukt en niet in L_den, deze dan gewoon lezen als waarden in L_den. Dat is buiten de Omgevingsregeling bepaald, in de Aanvullingsregeling geluid Omgevingswet, artikel 4.2.

In de Omgevingswet wordt gesproken over geluidbronsoorten en andere geluidbronnen. Andere geluidbronnen zijn, naast luchtvaart, onder meer windturbines en schietbanen. Volgens het Bbl, artikel 4.103c wordt van de andere geluidbronnen alleen luchtvaart betrokken in het gezamenlijke geluid. Dat scheelt weer.

Op zich klinkt het nog verwachtingsvol: met het hogere-waardenbesluit in de hand worden de formule en alle geluidbijdragen ingetypt in Excel en er volgt een waarde voor het gezamenlijke geluid. Maar…

“Stop!”

In artikel 3.27, lid 2 van de Omgevingsregeling staat de aanvullende bepaling dat de geluidbijdragen onafgerond in de formule worden ingevoerd. Die onafgeronde waarden moeten maar net in het hogere-waardenbesluit staan. Of in een bijlage van het geluidrapport dat voor het hogere-waardenbesluit is opgesteld. Sommige akoestisch adviseurs waren inmiddels gestopt met het maken van bijlagen!

Daarnaast: als het gezamenlijke geluid wordt berekend voor een project met één, twee of drie woningen, dan is de klus nog wel te overzien. Maar hebben we het over een project met 50, 100 of 300 woningen, dan wordt het wel erg arbeidsintensief door het vele opzoekwerk van de geluidbijdragen voor al die woningen. En het is maar de vraag of het hogere-waardenbesluit alle onderlinge geluidwaarden voor al die woningen direct verstrekt, zie als voorbeeld de eerdere tabel over het Amstelstationgebied. Of dat geluidrapport. Want je wil niet aan alle woningen diezelfde, hoogst berekende waarde van het gezamenlijke geluid toekennen. Dat wordt een dure grap qua geluidmaatregelen.

Een doorrekening van het gebouwontwerp op detailniveau biedt dan uitkomst. Door een akoestisch adviseur, bij voorkeur degene die al voor het hogere-waardenbesluit heeft gerekend en beschikt over het rekenmodel. Dat kon voorheen ook al en eenvoudig, op grond van het Bouwbesluit artikel 3.3, lid 3. Nu is dat geregeld in het Bbl, artikel 4.103a, via een te stellen maatwerkvoorschrift.

Dan hebben wij het nog niet eens gehad over de bijzondere omstandigheden met afwijkende geluidspectra (geluidopbouw over de verschillende frequenties of toonhoogten). Of over het geval van de renovatie van een gebouw van vóór de Wet geluidhinder, waar nooit een hogere-waardenbesluit voor is genomen …

Ons advies: leg in dergelijke gevallen het werk direct neer en bel een akoestisch adviseur!